Benchmark – co to jest i dlaczego warto go wykonywać?

Benchmark to punkt odniesienia, który pozwala sprawdzić, czy wynik inwestycji, firmy albo urządzenia jest rzeczywiście dobry. Bez porównania sama liczba, na przykład stopa zwrotu 10% lub konwersja 3%, może prowadzić do błędnych ocen. Sprawdź, jak działa benchmark, czym różni się od benchmarkingu i jak wykorzystać go w finansach oraz zarządzaniu firmą.

Co to jest benchmark?

Benchmark oznacza wzorzec, standard albo punkt odniesienia, z którym zestawia się konkretny wynik. Może nim być indeks giełdowy, średnia rynkowa, rezultat najlepszego oddziału lub wydajność konkurencyjnej organizacji. Taka miara odpowiada na proste pytanie: czy osiągnięty rezultat jest dobry na tle porównywalnych danych?

Przykładowo fundusz, który zarobił 10% w ciągu roku, może wyglądać bardzo dobrze. Jeśli jednak rynek wzrósł w tym samym czasie o 20%, zarządzający osiągnął słabszy wynik od benchmarku. Gdy rynek zyskał zaledwie 4%, przewaga funduszu wyniosła 6 punktów procentowych.

Wynik absolutny mówi, ile osiągnięto. Benchmark pokazuje, jak ten rezultat wypada na tle rynku, konkurencji albo przyjętego standardu.

Benchmark a benchmarking

Benchmark jest pojedynczym wzorcem, natomiast benchmarking stanowi proces systematycznego porównywania własnych wyników, produktów lub procesów z wybranym punktem odniesienia. Benchmark definiuje więc podstawę analizy, a benchmarking wykorzystuje ją do wykrywania różnic i planowania usprawnień.

Nie chodzi o bezmyślne kopiowanie cudzych rozwiązań. Firma analizuje, dlaczego określona metoda działa u lidera, a później dostosowuje ją do własnej skali, technologii, budżetu i kultury organizacyjnej.

Jak benchmark działa w finansach?

W inwestowaniu benchmark najczęściej przyjmuje formę indeksu reprezentującego określony rynek lub klasę aktywów. Wynik portfela trzeba porównywać w tym samym okresie, walucie i przy podobnym poziomie ryzyka. Znaczenie mają także koszty, podatki oraz dywidendy uwzględnione w indeksie.

Benchmark funduszu inwestycyjnego

TFI wykorzystują benchmark do oceny zarządzania portfelem. Wzorzec powinien odzwierciedlać politykę inwestycyjną funduszu, czyli rodzaj aktywów, region geograficzny i poziom podejmowanego ryzyka. Informację o nim można znaleźć w prospekcie, karcie funduszu albo dokumencie KID.

Jeżeli fundusz osiągnął 10%, a jego benchmark, na przykład S&P 500, wzrósł o 8%, przewaga wynosi 2 punkty procentowe. Trzeba jednak sprawdzić, czy rezultat został podany po odjęciu opłat. Fundusz aktywny powinien wypracować przewagę wystarczającą do pokrycia wyższych kosztów zarządzania.

Najczęściej stosowane indeksy

Dobór wskaźnika zależy od miejsca inwestowania i rodzaju aktywów. W praktyce stosuje się między innymi:

• WIG20 lub WIG – jako odniesienie dla polskich akcji,
• DAX – przy analizie niemieckiego rynku akcji,
• S&P 500 – dla dużych spółek ze Stanów Zjednoczonych,
• MSCI World – dla szerokiego rynku akcji krajów rozwiniętych,
• indeks TBSP – przy porównywaniu polskich obligacji skarbowych,
• Bloomberg Commodity Index – dla inwestycji związanych z surowcami.

Benchmarkiem dla lokaty może być inflacja albo średnie oprocentowanie podobnych produktów. Jeżeli oprocentowanie oszczędności wynosi 5%, lecz inflacja sięga 6%, nominalny zysk nie oznacza realnego wzrostu siły nabywczej pieniędzy. Właśnie dlatego sam procent bez punktu odniesienia bywa mylący.

Regulacja wskaźników referencyjnych

W finansach benchmark ma również znaczenie prawne. Unijne rozporządzenie BMR, przyjęte w 2016 roku, określa zasady tworzenia i stosowania wskaźników referencyjnych wykorzystywanych w umowach finansowych oraz przy ocenie wyników funduszy. Przepisy zyskały szczególne znaczenie po przypadkach manipulowania wskaźnikami, takimi jak LIBOR i EURIBOR.

Na czym polega benchmarking w firmie?

Benchmarking pomaga porównywać wydajność, jakość, koszty i sposób działania przedsiębiorstwa z liderami rynku albo z najlepszymi zespołami we własnej organizacji. Dzięki temu można wykryć wąskie gardła, ustalić realne cele i ograniczyć liczbę decyzji podejmowanych wyłącznie na podstawie intuicji.

W sklepie internetowym analizie mogą podlegać czas dostawy, wartość koszyka, współczynnik konwersji, liczba zwrotów i jakość obsługi klienta. Producent sprawdzi odsetek reklamacji, czas przezbrojenia maszyny oraz koszt jednostkowy. Dla działu marketingu przydatne będą KPI, takie jak CTR, CPA i konwersja.

Rodzaje benchmarkingu

Rodzaj analizy dobiera się do celu oraz dostępnych danych. Najczęściej wykorzystuje się:

• benchmarking wewnętrzny – porównanie działów, oddziałów lub zespołów tej samej firmy,
• benchmarking konkurencyjny – zestawienie wyników z bezpośrednimi rywalami,
• benchmarking funkcjonalny – analiza konkretnej funkcji u firmy z innej branży,
• benchmarking procesowy – porównanie sposobu realizacji danego procesu,
• benchmarking strategiczny – zestawienie celów, modeli biznesowych i kierunków rozwoju,
• benchmarking ogólny – badanie uniwersalnych procesów, takich jak logistyka lub obsługa klienta.

Porównanie wewnętrzne daje dostęp do wiarygodnych danych, lecz pokazuje głównie najlepsze rozwiązania już obecne w organizacji. Analiza konkurencyjna pozwala wyjść poza własne schematy, ale informacje o procesach rywali są zwykle ograniczone. Firmy z innych sektorów chętniej dzielą się wiedzą, choć ich metody wymagają starannego dopasowania.

Jak przeprowadzić analizę porównawczą?

Dobrze zaplanowany benchmarking powinien prowadzić do decyzji, a nie kończyć się na tabeli z wynikami. Najpierw wybierz jeden obszar, określ sposób pomiaru i ustal, z kim lub czym chcesz się porównać.

Proces można uporządkować w kilku etapach:

1. określ cel analizy, na przykład skrócenie czasu realizacji zamówień,
2. wybierz benchmark oraz wskaźniki mierzące badany obszar,
3. zbierz własne dane i informacje z raportów, badań lub publicznych źródeł,
4. porównaj wyniki w tych samych jednostkach i okresach,
5. ustal przyczyny różnic, a nie tylko ich wielkość,
6. opracuj plan zmian, przypisz odpowiedzialność i terminy,
7. zmierz rezultat po wdrożeniu i powtórz analizę.

W e-commerce można zestawić czas dostawy z liderem rynku. Jeżeli ręczna kontrola zapasów wydłuża wysyłkę, rozwiązaniem może być automatyzacja magazynu oraz integracja z przewoźnikiem. W jednym z opisanych przypadków średni czas dostawy spadł z 3,1 dnia do 1,98 dnia, czyli o około 36%, a NPS wzrósł z 56 do 72 punktów w ciągu dwóch miesięcy.

Jak korzystać z benchmarku bez błędów?

Najczęstszy problem stanowi wybór nieporównywalnego wzorca. Mała firma nie powinna zestawiać swoich kosztów z globalną korporacją bez uwzględnienia skali, liczby pracowników, modelu sprzedaży i zasięgu geograficznego. Sama liczba nie wyjaśnia, dlaczego ktoś osiągnął lepszy wynik.

W finansach trzeba porównywać identyczne okresy, na przykład 12 miesięcy z 12 miesiącami. Należy też sprawdzić walutę, dywidendy, opłaty i zmienność. W analizie marketingowej podobną uwagę poświęca się źródłu danych, definicji konwersji oraz grupie odbiorców.

Realne dane wewnętrzne może gromadzić system ERP, taki jak enova365. Moduł Business Intelligence łączy informacje z księgowości, sprzedaży, HR, magazynu i e-commerce, a następnie przedstawia je w raportach oraz zestawieniach graficznych. Dzięki temu benchmarking opiera się na aktualnych KPI, zamiast na pojedynczych obserwacjach.

Najlepszy benchmark jest trafny, porównywalny, powtarzalny i przydatny przy podejmowaniu konkretnej decyzji.