Dewaluacja – co to jest i jakie niesie skutki?

Dewaluacja to administracyjne obniżenie wartości waluty krajowej wobec innych walut lub złota, zwykle w systemie stałego kursu. Może zwiększyć eksport, lecz jednocześnie podnosi ceny importu, inflację i koszty długu zagranicznego. Sprawdź, kiedy państwa sięgają po takie narzędzie i czym różni się ono od deprecjacji.

Dewaluacja – co to jest?

Dewaluacja oznacza urzędowe osłabienie waluty krajowej. Decyzję podejmuje rząd albo Bank Centralny, który w systemie stałego kursu może zmienić oficjalną relację pieniądza do dolara, euro, innych walut lub złota.

Nie jest to przypadkowa zmiana notowań. Władze monetarne wybierają konkretny poziom kursu, aby poprawić sytuację gospodarczą. Ta metoda występuje przede wszystkim w państwach, które nie pozwalają rynkowi swobodnie ustalać wartości własnego pieniądza.

Dewaluacja jest decyzją administracyjną, a nie zwykłym spadkiem kursu widocznym na rynku walutowym.

Obniżenie wartości waluty sprawia, że towary krajowe stają się tańsze dla zagranicznych odbiorców. Importerzy z kolei płacą więcej za paliwa, elektronikę, leki, maszyny i surowce sprowadzane z innych państw.

Dlaczego państwo obniża wartość waluty?

Najczęściej powodem jest deficyt w handlu zagranicznym. Jeżeli kraj kupuje za granicą więcej, niż sprzedaje, tańsza waluta może poprawić bilans płatniczy. Eksport zyskuje cenową przewagę, a import traci część atrakcyjności.

Rząd może sięgnąć po ten instrument także podczas kryzysu gospodarczego, przy wysokim zadłużeniu zagranicznym albo po utracie konkurencyjności krajowych przedsiębiorstw. Czasem warunkiem zagranicznej pomocy finansowej stają się zmiany polityki fiskalnej i walutowej.

Czy niższy kurs zawsze pomaga gospodarce? Nie, ponieważ przedsiębiorstwa eksportowe mogą zyskać, ale firmy zależne od importowanych komponentów odczują wyższe koszty produkcji.

Wpływ na eksport i import

Po dewaluacji zagraniczny kontrahent kupuje krajowe towary za mniejszą kwotę w swojej walucie. Może to zwiększyć zamówienia, produkcję oraz zatrudnienie. Efekt zależy jednak od popytu na dane produkty i od tego, jak szybko konkurencyjne państwa zmienią własne kursy.

Import drożeje natychmiast w przeliczeniu na pieniądz krajowy. Gdy gospodarka sprowadza dużo energii, żywności lub części przemysłowych, podwyżki przenikają do cen wielu krajowych produktów.

Dewaluacja a deprecjacja – czym się różnią?

Oba pojęcia opisują spadek wartości waluty, lecz przyczyna zmiany jest inna. Dewaluację ogłasza organ publiczny w systemie stałego kursu. Deprecjacja powstaje wskutek gry popytu i podaży na rynku, najczęściej przy kursie płynnym.

Odwrotnym zjawiskiem do deprecjacji jest aprecjacja, czyli rynkowe umocnienie waluty. Nie należy też mylić dewaluacji z denominacją. Denominacja zmienia nominały banknotów i monet, ale nie zmienia relacji cen ani realnej wartości pieniądza.

Jakie skutki przynosi dewaluacja?

Pierwszym odczuwalnym skutkiem są wyższe ceny towarów zagranicznych. Importowane paliwo podnosi koszty transportu, a droższe komponenty zwiększają wydatki producentów. W rezultacie osłabienie waluty może przełożyć się na ogólny wzrost cen.

Właśnie tak dewaluacja napędza inflację. Nie oznacza jednak tego samego co inflacja. Pierwsze zjawisko dotyczy kursu waluty ustalanego administracyjnie, drugie – wzrostu przeciętnego poziomu cen towarów i usług.

Inflacja, CPI i PPI

Zmiany cen odczuwane przez gospodarstwa domowe opisuje wskaźnik CPI. Urzędy statystyczne obliczają go na podstawie koszyka dóbr i usług kupowanych przez przeciętne gospodarstwo. Wzrost cen importu może więc podnieść odczyt konsumencki.

Wskaźnik PPI pokazuje natomiast średnie zmiany cen w przemyśle. Jego wzrost często sygnalizuje, że przedsiębiorstwa płacą więcej za surowce, energię albo części. Koszty te mogą później znaleźć się w cenach detalicznych.

Siła nabywcza i oszczędności

Ta sama kwota pozwala kupić mniej. Dotyczy to zwłaszcza osób, które przechowują oszczędności wyłącznie w krajowej walucie, a ich dochody nie rosną tak szybko jak ceny.

Inwestorzy zagraniczni mogą ostrożniej oceniać państwo, które celowo osłabia pieniądz. Rosną wtedy obawy o stabilność gospodarczą, inflację i możliwość kolejnych zmian kursu – szczególnie gdy rezerwy walutowe są niewielkie.

Jak dewaluacja wpływa na kredyty i długi?

Największe ryzyko ponoszą osoby spłacające kredyt walutowy. Jeśli rata wynosi 500 franków, 1000 euro lub inną stałą kwotę, po osłabieniu złotego trzeba przeznaczyć na nią więcej złotówek.

Podobnie rośnie krajowy koszt obsługi długu publicznego denominowanego w walucie obcej. Zobowiązanie zapisane w euro nie maleje tylko dlatego, że państwo obniżyło wartość własnego pieniądza. Przeliczenie na złote staje się mniej korzystne.

Dług zaciągnięty w walucie krajowej może natomiast stać się relatywnie łatwiejszy do spłaty, zwłaszcza gdy rosną nominalne dochody i ceny. Nie chroni to jednak budżetu przed inflacją ani przed utratą realnej wartości wpływów.

Czy w Polsce może dojść do dewaluacji?

Polska dewaluacja z 1995 roku miała miejsce w okresie transformacji gospodarczej i służyła stabilizacji sytuacji ekonomicznej. Złoty funkcjonował wtedy w systemie, który pozwalał władzom wpływać na jego oficjalną wartość względem koszyka walut.

Po przejściu na płynny kurs złotego w 2000 roku formalna dewaluacja nie jest obecnie właściwym określeniem spadku notowań. Jeżeli złoty traci wartość pod wpływem popytu, podaży, decyzji inwestorów lub sytuacji międzynarodowej, mówimy o deprecjacji.

W historii często wskazuje się także Chiny, które w 2015 roku osłabiły kurs juana, aby wesprzeć eksporterów. W 2016 roku Bank Centralny Egiptu obniżył wartość funta egipskiego wobec dolara o 14 procent. Takie decyzje poprawiają konkurencyjność cenową, lecz mogą wywoływać napięcia między państwami i obawy przed wojną walutową.